Nazwiska widok główny

ZAJC

Nazwisko pochodzi od zajc = zając, . zwierzę szczurowate z rodziny tej samej nazwy – „przed Kupidynem i Mars zającem”, „tak mało serca ma, iże zając go na czasy w jaskinie puste i głuche zastraszy”, 2. przenośnie strach, tchórzostwo – „zając wlazł mu w nogi”, już zając za górą = już klamka zapadła, stało się, 3. klops, pieczeń, 4. królik, 5. rodzaj gry, 6. rodzaj węzła chustki, 7. astrologicznie gwiazdozbiór na półkuli południowej (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 106). Forma została odnotowana już przez „Słownik staropolskich nazw osobowych” (t. VII, s. 307).

ZAJCHOWSKI

Nazwisko można uznać za spolszczone fonetycznie i słowotwórczo – pochodzące od niemieckiej nazwy osobowej Seiche, ta zaś od toponimu Seiche ‘głębokie mokradło’, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s. 720. Por. także Seicht, wyraz ze średniowysokoniemieckiego sīhte ‘źródło, płytkie miejsce, z którego wybija woda lub zalane wodą’, przenośnie określenie osób mieszkających w pobliżu takiego miejsca, zob. R. Kohlheim, Familiennamen. Herkunft und Bedeutung, Manheim 2005, s. 615.

ZAJDENC

Nazwisko Zajdenc ma kilka potencjalnych podstaw etymologicznych: 1. zajść > zajdę, 2. staropolskie zajda ‘kosa’ lub ‘płachta do noszenia siana’, 3. niemiecka nazwa osobowa Seide, pochodząca od rzeczownika Seide ‘jedwab’, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 2001, t. II, s. 720.

ZAKONNIK

Nazwa pochodzi od dawnego przezwiska Zakonnik, pochodzącego od tak samo brzmiącego rzeczownika, który jednakowoż znaczył kiedyś głównie coś innego niż obecnie, czyli: 1. zbiór praw, statut („w zakonniku Duszana nie ma żadnej o tym wzmianki”), 2. myśliwskie – głuszec, 3. człowiek biegły w zakonie, to jest w prawie, szczególnie Bożym, uczony, w piśmie, teolog, dopiero na 4 miejscu tzw. Słownik warszawski (t. VIII, s. 130) wymienia znaczenie obecne ‘członek zakonu, ksiądz zakonny, mnich). Nazwę osobową Zakonnik odnotowano na terenie Polski już w 1612 roku (zob. K.

ZALECH

Nazwisko Zalech pochodzi od rzeczownika żal > Żalech, które wymawiane z tak zwanym mazurzeniem brzmiało Zalech i taka forma utrwaliła się w nazwisku. Potencjalną podstawą jest też rzeczownik żalić, czyli: 1. kogo, co napełniać żalem, rozgoryczać, zasmucać, 2. żałować, 3. boleć, litować się nad nim, 4. użalać się, ubolewać, skarżyć, biadać, utyskiwać, narzekać, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 687. Mazurzenie miało duży zakres terytorialny, zob.

ZALEWSKI

Nazwisko utworzono przyrostkiem –ski od popularnej nazwy miejscowej Zalewo, wsie na terenie całej Polski, m.in. w byłym powiecie morąskim, szamotulskim i ostródzkim, zob. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XIV s. 348. Nazwę osobową Zalewski odnotowuje już Słownik Staropolskich Nazw Osobowych, t.  VI s. 262. Nazwę osobową Zalewski odnotowano na terenie Polski już w 1396 r., zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s. 722.

ZAŁĘSKI

Nazwisko pochodzi od nazwy miejscowej Załęg z byłego powiatu cieszanowskiego i jaworowskiego lub Załęże z byłych powiatów: grójeckiego, brzezińskiego, włoszczowskiego, olkuskiego, mławskiego, makowskiego, kowieńskiego, jasielskiego, rzeszowskiego, sądeckiego, niskiego, krośnieńskiego, kartuskiego, katowickiego, zob. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich t. XIV s. 352-353. Por. także inne potencjalne podstawy etymologiczne nazwiska: I. załęga ‘belki, które opierają się na podniesieniu, dla łatwiejszego posunięcia po nich jakiegokolwiek ciężaru’, II.

ZAŁUCKI

Nazwisko utworzono przyrostkiem –ski od jednej z poniższych nazw miejscowych: Załuckie (były powiat Ostrogski), Załucko (były powiat miechowski), Załucz (były powiat złoczowski), Załucze (byłe powiaty: lubelski, włodawski, miński, newelski, kamieniecki, chocimski, borszczowski, śniatyński, kołomysjki) lub Załuki (byłe powiaty: białostocki, rossieński, ihumeński, ządzborski) zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 356 i nn.

ZAMARO

Nazwisko można wywodzić od rzeczownika zamara ‘poczwarka chrząszczów i błonkoskrzydłych’ lub zamarać ‘zabrudzić, zapaćkać, zabłocić’, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 165.

Strony