Nazwiska widok główny

ŹRÓDLEWSKI

Nazwisko utworzone przyrostkiem –ewski od nazwy miejscowej, pochodzącej od rzeczownika źródło, jak np. Źródelnia (były powiat ostrzeszowski), Źródliska (były powiat łukowski), Źródła (byłe powiaty: łaski, stopnicki, lipnowski, chrzanowski) - zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 667.

ŻABÓWKA

Nazwisko pochodzi od rzeczownika żaba, czyli: 1. gatunek zwierzęcia, wyrzucono go jak żabę z wierszy = jak niepotrzebnego, zawadzającego, pogardzanego, 2. przenośnie ‘człowiek nadęty, próżny, zarozumialec’, a także ‘dziecko małe niedołężne a rozkoszne, maleństwo, berbeć, żaba zielona – przezwisko w gniewie kobiety bladej i chorowitej, 3. drzewo, którym się obraca biegun u wrotni w stodole, 4. gatunek mniejszych kaczek, 5.  wędka rybacka na sumy z żywą żabą jako przynętą, 6. choroba końska,   zob. tzw. Słownik warszawski, t. VII s. 682.

ŻACH

Nazwisko pochodzi od imion na Za- typu Zachariasz, Zacheusz, Zabor, Zasław (zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. II L-Ż, Kraków 2001, s. 715). Por. także nazwę miejscową Żachy, odnotowaną na terenie byłego powiatu ostrowskiego i przasnyskiego - zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 725-726.

ŻAGAN

Nazwisko można wywodzić od żaga ‘piła do drzewa’ lub od podstawy żeg-, ta od żec ‘palić’ lub żgać ‘kłuć’ (zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. II L-Ż, Kraków 2001, s. 759). Por. także nazwę miejscową Żagi, odnotowaną na terenie byłego powiatu nowoaleksandrowskiego i wiłkomierskiego - zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 727.

ŻAK

Nazwisko proste, równe przezwisku Żak, to od apelatywu żak ‘uczeń szkolny, bakałarz, kleryk, rybałt’ J. Bubak, Słownik nazw osobowych i elementów identyfikacyjnych Sądecczyzny XV-XVII wiek. Imiona, nazwiska, przezwiska, cz. I A-M, cz. II N-Ż, Kraków 1992 t. II s. 319. Nazwę Żak odnotował już Słownik staropolskich nazw osobowych, red. W. Taszycki 1965-1981 t. VI s. 349.

ŻAKIEWICZ

Nazwisko utworzono przyrostkiem patronimicznym –ewicz od nazwy osobowej Żak, ta zaś pochodzi od rzeczownika żak, czyli: 1. uczeń szkolny, uczniak, sztubak, 2. uczony, literat, 3. nauczyciel, 4. kościelny, organista, klecha, rybałt, 5. zając młody, niezgrabny, 6. gatunek małej sieci rybnej, 7. plądrowanie, łupiestwo,  zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 686. Por. także nazwę miejscową Żaki z byłych powiatów: mazowieckiego, ostrowskiego, mławskiego, mińskiego, święciańskiego, chełmińskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 729.

ŻALECKI

Nazwisko utworzone formantem -ecki od nazwy miejscowej Żale w byłych powiatach: łęczyckim, ostrowskim, bielskim i innych, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XIV s. 731. Por. także apelatyw żalać się ‘żałować’, M. Czaplicka-Niedbalska, Nazwiska mieszkańców Bydgoszczy od II połowy XV wieku do I połowy XVIII wieku, Bydgoszcz 1996 s. 438.

ŻALIŃSKI

Nazwisko można wywodzić od nazwy miejscowej Żalin z byłego powiatu chełmskiego, ihumeńskiego, rówieńskiego, żnińskiego lub Żalina z byłego powiatu wiłkomirskiego, por. też nazwę miejscową Żale, wsie w byłych powiatach.: łęczyckim, ostrowskim, bielskim i in. Słownik Geograficzny.., t.  XIV s. 731-732. Por. także żalić, czyli: 1. kogo, co napełniać żalem, rozgoryczać, zasmucać, 2. żałować, 3. boleć, litować się nad nim, 4. użalać się, ubolewać, skarżyć, biadać, utyskiwać, narzekać, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 687.

ŻAMOJDA

Pochodzenie tego nazwiska można łączyć z nazwą miejscową Żamojdy (Żamojdź) w dawnym powiecie słuckim, por. też Żamojdź w dawnym powiecie lidzkim i oszmiańskim (Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XIV, s. 734). Według Słownika nazwisk współcześnie w Polsce używanych (t. X, s. 569) w 1990 r. w Polsce było 186 nosicieli tego nazwiska, z tego najwięcej (po 10 osób) w dawnym województwie gorzowskim i warszawskim.

ŻARNOWSKI

Nazwisko Żarnowski, odnotowane w 1615 roku, to forma odmiejscowa, której pochodzenie można łączyć z nazwami: Żarnowo i Żarnów, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 2001, t. II, s. 757. Jan Siwik („Encyklopedia nazwisk i przydomków szlacheckich”, Warszawa 2010, s. 790) odnotowuje Żarnowskich: 1. vel Baran herbu Brochowicz z Żarnowa w powiecie mazowieckim, 2. herbu Pobóg z Żarnowa w powiecie łomżyńskim, 3. vel Biberstein herbu Rogala z Żarnowa w powiecie ciechanowskim, 4. vel Żarnowoda.

ŻDŻAŃSKI

Nazwisko można wywodzić od nazwy miejscowej Żdżanne „wieś i folwark, powiat krasnostawski, gmina Rudka”, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 750. Nazwisko ma ponadto kilka potencjalnych podstaw etymologicznych - można je wywodzić od imion złożonych typu Zdamir, formy zdan < zdać lub formy żdan < żdać ‘oczekiwać’, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s. 733. Por. także zdżąć ‘zżąć, ścisnąć, zgnieść, zmiąć’, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 429.

Strony