Nazwiska widok główny

ŻELAZIK

Nazwisko pochodzi od rzeczownika żelazo: 1. metal rodzimy stalowoszary, czarny, 2. rzecz zrobiona z żelaza, narzędzie, naczynie żelazne, 3. pułapka na zwierzęta, 4. rozmaite żelazne narzędzia cyrulickie, 5. żelazne kajdany, pęta, łańcuchy, 6. żelazko do prasowania (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 706).  Por. także nazwę miejscową Żelazo z byłego powiatu wieluńskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 764.

ŻELAZIK

Nazwisko utworzone przyrostkiem –ik od żelazo: 1. metal rodzimy stalowoszary, czarny, 2. rzecz zrobiona z żelaza, narzędzie, naczynie żelazne, 3. pułapka na zwierzęta, 4. rozmaite żelazne narzędzia cyrulickie, 5. żelazne kajdany, pęta, łańcuchy, 6. żelazko do prasowania (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 706). 

ŻELEWSKI

Nazwisko utworzono przyrostkiem –ski od nazwy miejscowej Żelewo, odnotowanej na terenie byłego powiatu wejherowskiego, niedaleko granicy pomerańskiej – zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 767. Nazwisko można też wywodzić od nazwy osobowej Żelek to od staropolskich imion dwuczłonowych z pierwszym członem Żeli, np. Żeli-bor, Żeli-mysł (zob. M. Malec, Staropolskie skrócone nazwy osobowe od imion dwuczłonowych, Wrocław – Warszawa  – Kraków 1982, s. 62). Formy Żelek, Żelko odnotowuje już Słownik staropolskich nazw osobowych (t. VI s. 360). Por.

ŻENCZAKOWSKI

Nazwisko Żenczakowski ma kilka możliwych podstaw (wszystkie zawierają człon żeń-): 1. żeńca/żeniec ‘żniwiarz’, 2. żąć ‘ścinać zboże’, 3. żenić się ‘zawierać związek małżeński’, ale też m.in. ‘cieszyć się’, ‘kłocić się’, 4. żenąć ‘gnać, pędzić’, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 2001, t. II, s. 761, tzw. Słownik warszawski języka polskiego, t. VIII, s. 707. Pierwsza wskazana podstawa wydaje się najbardziej prawdopodobna.

ŻMUDA

Nazwisko pochodzi od żmuda: 1. mitręga, strata czasu, 2. marność, 3. maruda, nudziarz, ciemięga, 4. człowiek słaby, 5. łopatka do oskrobywania beczki, Można je też wywodzić od żmud ‘ciężka praca, mordęga, znój’ lub żmudzić: 1. marudzić, mitrężyć, 2. znudzić, dokuczyć, uprzykrzyć, 3. martwić się, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 567-568, 712-713. Por. także nazwę miejscową Żmudź, odnotowaną na terenie byłego powiatu noworadomskiego, chełmskiego, a przede wszystkim określenia kraju połączonego z Litwą, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t.

ŻMUDA

Nazwisko Żmuda można wywodzić od staropolskiego żmuda ‘mitręga, strata czasu’, ‘ktoś marnujący czas’ lu bżmudzić ‘marudzić’, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, Kraków 2001, t. II, s. 744. Por. też żmud ‘ciężka praca, mordęga, trud, znój’, Słownik języka polskiego, tzw. warszawski, t. VIII, s. 712.Jan Siwik („Encyklopedia nazwisk i przydomków szlacheckich”, Warszawa 2010, s.

ŻMUDZKI

Nazwisko utworzone przyrostkiem –ski od nazwy miejscowej Żmudź, odnotowanej na terenie byłego powiatu noworadomskiego, chełmskiego, a przede wszystkim określenia kraju połączonego z Litwą, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 795 i nn. lub od określenia Żmudzin ‘mieszkaniec Żmudzi’

ŻOCHOWSKI

Nazwisko [1] utworzone formantem -ski od nazwy miejscowej Żochów w byłym powiecie mieleckim. Por. też Żochowo w byłych powiatach płockim, rypińskim, łomżyńskim, Żochy w byłych powiatach: sokołowskim, mazowieckim, ciechanowskim, ostrołęckim, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XIV s. 813. Nazwę Żochowski odnotowuje już Słownik staropolskich nazw osobowych, red. W. Taszycki 1965-1981 t.

ŻOCZEK

Nazwisko można wywodzić też od formy Żuczek, tę od Żuk, tę zaś od żuk: 1. wół czarny, pies czarnej maści, 2. rodzaj ubioru „kontusze, żuki i czuhaje, wschodnie ubiory”, 3. chrząszcz pięcioczłonkowy wachlarzorogi (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 725). Słowo żuk wywodzi się od ruskiego żukat’ ‘brzęczeć’ (zob. A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1974, s. 121). Por. też nazwę miejscową Żuk, odnotowaną na terenie byłego powiatu łohojskiego i biłgorajskiego  i Żocie, wieś w byłym powiecie łeckim – zob.

ŻOŃCA

Nazwisko można wywodzić od rzeczownika żeńca ‘żniwiarz’ z przejściem –e>-o lub uznać za utworzony od żona: 1. kobieta, niewiasta, 2. małżonka, por. też zdrobnienie żońcia „chodź żońciu!” (Fredro) lub od żenić: 1. dawać mu żonę, 2. kojarzyć w małżeństwo, 3. wstępować w związki małżeńskie, 4. kłócić się, swarzyć, 5. cieszyć się (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 707, 718). Por. także nazwę miejscową Żoń, odnotowaną na terenie byłego powiatu chodzieskiego – zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 829-830.

ŻUBKA

K. Rymut, (Nazwiska Polaków, t. II, s. 730) wywodzi to nazwisko od rzeczownika ‘ząb’. Mniej prawdopodobny wydaje się związek genezy nazwiska z dialektalnym określeniem żupanu (rodzaj odzieży męskiej) – żuba (zob. A. Brückner, Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1974, s. 668). Por. też nazwę miejscową Żubki, odnotowaną na terenie dawnego powiatu rawskiego, parafia Krzemienice , zob. „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”, t. XIV, s. 837.

Strony