Nazwiska widok główny

ZAPOROWSKI

Nazwisko utworzono przyrostkiem –owski od nazwy osobowej Zapor, ta od rzeczownika zapor, czyli: ‘przeszkoda, zasuwa w drzwiach’ (zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. II L-Ż, Kraków 2001, s. 725). Por. także nazwę miejscową Zaporoże „która obejmowała przestwór stepowy rozciągający się poza „porohami” Dniepru, zarówno z prawej, jak i lewej strony rzeki”, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 402.

ZARAŚ

Nazwisko ma następujące potencjalne podstawy etymologiczne: 1. rzeczownik zaraza, 2. czasownik zarazić, 3. nazwę herbu Zaraza (zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków. Słownik historyczno-etymologiczny, t. II L-Ż, Kraków 2001, s. 726). Por. także nazwę miejscową Zaraz//Zarazie, odnotowaną na terenie byłego powiatu stopnickiego - zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 417.

ZARCZUK

Nazwisko można uznać za formę z tzw. mazurzeniem ż>z utworzoną od nazwy osobowej Żarczuk, ta od żar, czyli: 1. żarzenie się, węgle rozpalone, 2. upał, spiekota, gorąco, 3. rodzaj leku lub żarcie: 1. określenie czynności ‘żreć’, 2. żer, jedzenie, jadło, strawa dla zwierzęcia (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 691). Por. też nazwę miejscową Zarecze, odnotowaną na terenie byłych powiatów bobrujskiego, borysowskiego, ihumeńskiego, mozyrskiego, rzeczyckiego, Zareka w byłym powiecie pińskim i Zareki w byłym powiecie drysieńskim – zob.

ZARYCHTA

Nazwisko pochodzi od nazwy osobowej Zarychta, ta od czasownika zarychtować, czyli ‘narychtować, wyrychtować, rychtując wymierzyć ku pewnemu celowi’, por. też zarychotać 1. wybuchnąć śmiechem, 2. zaryczeć, przenośnie zawyć, zahuczeć, zapłakać głośno (zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 255).

ZARZECKI

Nazwisko utworzone przyrostkiem –ski od nazwy miejscowej Zarzecze, wieś w b. pow. wadowickim, por. też Zarzyck wieś w b. pow. równieńskim (zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XV 2 s. 714). Można też uznać n. za pochodzące od nazwy miejscowej Zarzecze, liczne wsie (zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV s. 429-435). Nazwisko można także wywodzić wprost od określenia  zarzecki ‘zza rzeki pochodzący’. Nazwę Zarzec(s)ki odnotowuje Słownik staropolskich nazw osobowych, t. VI s. 273-274).

ZARZYCKI

Nazwisko utworzone formantem -ski od nazwy miejscowej Zarzyce/Zarzecze w byłym powiecie wadowickim, por. też Zarzyck w byłym powiecie równieńskim, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XV 2 s. 714. Ewentualnie od nazwy miejscowej Zarzecze, liczne wsie, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. F. Sulimierski, B. Chlebowski, W. Walewski, Warszawa 1880, t. XIV s. 429-435, z przejściem e > y, B.

ZASADA

Nazwisko pochodzi od rzeczownika zasada, czyli: 1. zasadzka, podstęp, 2. osada założona, kolonia, 3. podstawa, podwalina, grunt na którym się rzecz jaka opiera, 4. chemicznie materia, która z kwasem tworzy sól, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 260. Por. także nazwę miejscową Zasady z byłego powiatu rypińskiego, białostockiego, grodzieńskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 437. Nazwę osobową Zasada odnotowano na terenie Polski w 1419 roku , zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s.  727. 

ZASAŃSKI

Nazwisko utworzono przyrostkiem –ski od nazwy miejscowej Zasań z byłego powiatu myślenickiego lub Zasanie z byłego powiatu brzozowskiego i jarosławskiego, zob. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XIV, s. 437-438. Nazwisko może też pochodzić od nazwy miejsca zamieszkania „za Sanem” > Zasański, zob. K. Rymut, Nazwiska Polaków, t. II, s. 727.

ZASĘPA

Nazwisko jest formą pochodną od czasownika zasępić się, czyli: 1. zrobić posępnym, pochmurnym, zachmurzyć, zamroczyć, („chmury zasępiają dzień”), 2. przenośnie nasrożyć, zaćmić, napełnić smutkiem, nachmurzyć („wszystkie życia mego zasępiłem chwile”), 3. stać się posępnym, pochmurnym, sposępnieć, 3.

ZASŁONKA

Podstawą nazwiska jest rzeczownik zasłonka < zasłona, czyli: 1. kotara, 2. blaszka wisząca na dziurce od klucza od strony mieszkania, aby do niego nie zaglądano, 3. deska do zamykania pieca w izbie włościańskiej, 4. osłona, tarcza, protekcja, ucieczka, 5. gatunek pasjansa, 6. w fechtunku zasłonięcie się walczącego bronią sieczną przed ciosem przeciwnika, 7. blacha zawieszona nad ogniskiem, by chronić oczy kowala, 8. kurtyna, por. też zasłonak ‘grzyb z rodziny bedłkowatych’, zob. tzw. Słownik warszawski, t. VIII, s. 273.

ZASZCZUDŁOWICZ

Nazwisko Zaszczudłowicz jest formą pierwotnie patronimiczną (odojcowska). Pod względem językowym najbardziej prawdopodobny jest związek genezy nazwiska z rzeczownikiem szczudło, czyli: 1. drewniana podpora nogi, kula, 2. jeden z drążków do chodzenia (szczudeł), 3. ten, co na szczudle chodzi, Słownik języka polskiego, tzw. warszawski, t. VI, s. 592.

Strony